Obiekty energetyki jądrowej: istotne zmiany w procesie inwestycyjno-budowlanym
Realizacja pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej wchodzi w etap uzyskiwania kluczowych pozwoleń administracyjnych. Inwestycje tego rodzaju są wyjątkowe w tym sensie, że w dającej się przewidzieć przyszłości i w oparciu o znane technologie może ich powstać ograniczona liczba. W połączeniu ze strategicznym znaczeniem takich projektów uzasadnia to tworzenie dla nich specjalnych reżimów prawnych. Do Sejmu trafił właśnie projekt nowelizacji ustawy o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących, który ma usprawnić proces przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej.
Wstępne roboty budowlane przy obiekcie energetyki jądrowej
Jedną z głównych proponowanych zmian jest wyodrębnienie wstępnych robót budowlanych przy obiekcie energetyki jądrowej, dla których możliwe będzie uzyskanie specjalnego pozwolenia na budowę w zakresie wstępnych robót budowlanych – wydawanego przez wojewodę na zasadach i w trybie określonym w Prawie budowlanym. Inwestor mógłby uzyskać pozwolenie na wstępne roboty przed uzyskaniem pozwolenia na budowę obiektu energetyki jądrowej. Skorzystanie z tej instytucji miałoby charakter fakultatywny.
Wstępne roboty budowlane mają obejmować roboty budowlane w rozumieniu Prawa budowlanego oraz inne prace, w tym niedotyczące obiektów budowlanych, do których przepisy Prawa budowlanego dotyczące robót budowlanych stosuje się odpowiednio. Nowelizacja przewiduje katalog wstępnych robót budowlanych, dzieląc je na niewymagające oraz wymagające zezwolenia Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki na ich wykonanie. Zezwolenie na wykonanie wstępnych robót budowlanych przy obiekcie energetyki jądrowej ma stanowić nową instytucję wprowadzaną nowelizacją do Prawa atomowego.
W szerokim zakresie wstępnych robót budowlanych znajdują się m.in. roboty ziemne, odwodnienia terenu, budowa placów, dróg lub bocznic kolejowych czy też prace polegające na przyszłym posadowieniu obiektów energetyki jądrowej.
Przedmiot pozwolenia na wstępne roboty ma nie pokrywać się z przedmiotem pozwolenia na budowę obiektu energetyki jądrowej (ani pozwolenia na prace przygotowawcze). Jeżeli dane roboty budowlane lub inne prace zostały już objęte jednym z tych pozwoleń, nie wydaje się dla ich zakresu drugiego pozwolenia. Nowelizacja przewiduje ponadto możliwość jednoczesnego prowadzenia postępowania w sprawie wydania pozwolenia na budowę obiektu energetyki jądrowej oraz pozwolenia na wstępne roboty. Instytucji pozwolenia na wstępne roboty nie stosuje się do przygotowania i realizacji inwestycji towarzyszących. Nowelizacja przewiduje również, że pozwolenie na wstępne roboty będzie podlegało natychmiastowemu wykonaniu.
W związku z wprowadzeniem pozwolenia na wstępne roboty konsekwentnie proponuje się również nowy rodzaj pozwolenia na użytkowanie w zakresie wstępnych robót budowlanych przy obiekcie energetyki jądrowej. Pozwolenie to wydawane ma być przez wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego na zasadach analogicznych jak pozwolenie na użytkowanie obiektu energetyki jądrowej.
Pozwolenie na budowę obiektu energetyki jądrowej dla niesamodzielnej części zamierzenia budowlanego
Nowelizacja przewiduje wyłączenie zastosowania art. 33 ust. 1 Prawa budowlanego, zgodnie z którym pozwolenie na budowę może dotyczyć wybranych obiektów lub zespołu obiektów, o ile mogą one samodzielnie funkcjonować zgodnie z przeznaczeniem. Oznacza to, że pozwolenie na budowę obiektu energetyki jądrowej będzie mogło dotyczyć także niesamodzielnej części zamierzenia budowlanego.
Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy, rozwiązanie to jest podyktowane długotrwałością oraz wieloetapowością procesu przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej. Budowa takiego obiektu charakteryzuje się wysoką złożonością – zamierzenie budowlane może składać się z kilkuset indywidualnych obiektów. W tak skomplikowanym przedsięwzięciu mogą się pojawić wątpliwości, czy poszczególne obiekty mogłyby „funkcjonować zgodnie z przeznaczeniem”, gdyby objęte zostały odrębnym wnioskiem o pozwolenie na budowę. W przypadku obiektów energetyki jądrowej każdy obiekt stanowi bowiem część składową całości tworzącej jedno zamierzenie budowlane i zasadniczo większość obiektów składowych nie będzie samodzielnie funkcjonować, jeżeli nie zostanie zakończona cała inwestycja. Próba etapowania inwestycji w dotychczasowym stanie prawnym wprowadzałaby niepewność prawną, zwłaszcza w świetle praktyki stosowania przepisów oraz orzecznictwa sądów w tym zakresie.
W związku z powyższą zmianą przewiduje się także wprowadzenie analogicznego rozwiązania w zakresie pozwolenia na użytkowanie obiektu energetyki jądrowej, które będzie mogło zostać wydane również dla części obiektu niezdolnej do samodzielnego funkcjonowania.
Inne zmiany
Nowelizacja zakłada także inne zmiany mające na celu usprawnienie procesu inwestycyjno-budowlanego obiektów energetyki jądrowej oraz rozwiązanie dotychczasowych wątpliwości interpretacyjnych. Do takich zmian należy doprecyzowanie relacji czasowej między decyzją zasadniczą a pozostałymi decyzjami. Zmienione brzmienie przepisu wprost wskazuje, uzyskanie których decyzji musi być poprzedzone uzyskaniem decyzji zasadniczej, przesądzając jednocześnie, że wymóg ten nie dotyczy decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Ponadto proponowane przepisy porządkują siatkę pojęciową specustawy jądrowej oraz wprowadzają rygor natychmiastowej wykonalności dla decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie budowy obiektu energetyki jądrowej. Autorzy nowelizacji proponują również wydłużenie terminu na wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z 45 do 90 dni. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy, urealnienie tego terminu było podyktowane znacznym stopniem skomplikowania postępowania. Niezależnie od powyższej zmiany autorzy projektu optymistycznie przewidują, że wprowadzenie całości zmian przewidzianych nowelizacją może przyczynić się do skrócenia procesu inwestycyjnego o nawet dwa lata.
Radosław Wasiak, adwokat, Zuzanna Poleszak, praktyka energetyczna kancelarii Wardyński i Wspólnicy
